Etkili İletişim Nasıl Kurulur?

Sultan YILMAZ

“Kaç kere söyledim, hâlâ yapmıyor!” “Beni hiç dinlemiyor.” Bu cümleler size tanıdık geliyor mu? “Peki, çocuğumuzdan bizi dinlemesini beklerken biz onu ne kadar dinliyoruz?”

Çocuğumla Konuşuyorum Ama Beni Dinlemiyor: Etkili İletişim Nasıl Kurulur?


“Kaç kere söyledim, hâlâ yapmıyor!”
“Beni hiç dinlemiyor.”

Bu cümleler size tanıdık geliyor mu? “Peki, çocuğumuzdan bizi dinlemesini beklerken biz onu ne kadar dinliyoruz?”

Çocuklarla iletişim kurmak yalnızca onlara ne yapmaları gerektiğini anlatmak değildir. Asıl mesele, çocuğun kendisini duyulmuş ve anlaşılmış hissetmesidir. Bunun için birkaç küçük ama önemli noktaya dikkat edebiliriz.

Önce biz dinleyelim

Çocuğumuzla konuşurken göz teması kurmak, telefonumuzu bir kenara bırakmak ve sözünü kesmeden dinlemek ona değer verdiğimizi gösterir.

Eve gelir gelmez peş peşe komutlar vermek yerine, önce çocuğumuzu güler yüzle karşılayıp selamlaşalım. Gününün nasıl geçtiğini sorarken yalnızca derslerini değil, nasıl hissettiğini de merak edelim.

“Bugün okulda ne öğrendin?” sorusunun yanına “Bugün seni en çok ne mutlu etti?” veya “Canını sıkan bir şey oldu mu?” sorularını da ekleyelim.

Uzun uzun anlatmak yerine açık konuşalım

Çocuğumuza bir şeyi anlatırken bazen gereğinden fazla konuşup aynı uyarıyı defalarca tekrarlayabiliyoruz. Oysa uzun açıklamalar yapmak yerine ne beklediğimizi kısa ve anlaşılır cümlelerle ifade etmek daha faydalıdır. Çocuğumuz hemen harekete geçmediğinde sesimizi yükseltmek veya kızarak tekrar tekrar uyarmak yerine, sakin bir ses tonuyla aynı yönergeyi hatırlatalım. Yalnızca yapmasını istemediğimiz şeyi söylemekle kalmayıp yerine ne yapabileceğini de söyleyelim. Örneğin, oyun oynayan çocuğumuza “Artık oyun oynamayı bırak.” demek yerine, “Oyunun bitmesine beş dakika kaldı. Sonrasında ödevlerini yapmaya başlayabilirsin. İlk olarak hangi dersi çalışmak istersin?” diyebiliriz. Böylece hem beklentimizi açıkça belirtmiş hem de çocuğumuza seçim yapma fırsatı vermiş oluruz.

Emir vermek yerine seçenek sunabiliriz:

“Ödevini hemen yap!” demek yerine “Ödevine şimdi mi başlamak istersin, biraz dinlendikten sonra mı?” diyebiliriz.

Burada önemli olan, seçenekleri çocuğun karar verebileceği sınırlar içinde sunmaktır. Net olmak kaba olmak, bağırmak ya da sert davranmak değildir. Sağlıklı disiplin; şefkat, kararlılık ve tutarlılıkla sağlanır. Anne baba olarak sınırları belirleyen biziz; çocuğumuzun da bu sınırlar içinde söz hakkı vardır.

Sözlerimiz kadar davranışlarımız da önemlidir

Çocuklar söylediklerimizden çok yaptıklarımızı örnek alırlar. Ekran başında uzun zaman geçirirken çocuğumuza ekranı bırakmasını söylememiz, onun gözünde tutarlı bir mesaj oluşturmaz.

Biz de telefonumuzu bir kenara bırakmalı, ailece geçirdiğimiz zamanlarda buna özen göstermeliyiz. Çocuğumuzdan beklediğimiz davranışları önce kendi davranışlarımızda göstermeliyiz.

Çocuklar, sorunlar karşısında nasıl davranacaklarını da anne babalarını gözlemleyerek öğrenirler. Örneğin, isteklerini kabul ettirmek için sık sık sesimizi yükseltiyorsak çocuğumuz da kendi isteklerini yaptırmak için bağırmaya yönelebilir. Çünkü çocuklar için bağırmak ve ağlamak, özellikle duygularını düzenlemekte zorlandıkları anlarda kendilerini ifade etmenin ve ihtiyaçlarını karşılamanın bir yolu hâline gelebilir. Bu nedenle çocuğumuzdan sakin konuşmasını beklerken önce kendi iletişim biçimimize dikkat etmeliyiz.


YAŞINA GÖRE NASIL İLETİŞİM KURABİLİRİZ ?

Okul öncesi dönemde: Önce duygusunu anlayalım.

Bu yaşlarda çocuklar duygularını ifade etmekte ve yönetmekte zorlanabilir. İstemediğimiz bir davranışla karşılaştığımızda hemen uyarıda bulunmak yerine önce duygusunu anlamaya çalışalım.

Örneğin, oyuncağını paylaşmak istemeyen çocuğumuza: “Oyuncağını vermek istemediğini söyleyebilirsin ama arkadaşına vuramazsın.” diyerek hem duygusunu kabul edebilir hem de sınırımızı koruyabiliriz.

Bu yaklaşım, çocuğumuzun ne hissettiğini anlamasına ve duygularını ifade etmeyi öğrenmesine yardımcı olur. Ancak duygularını kabul etmek, her davranışına izin vermek anlamına gelmez.

İlkokul döneminde: Örnek olalım, sorumluluğu paylaşalım.

Bu dönemde çocuklar kuralların nedenlerini ve çevrelerindeki davranışlarla ilişkisini daha fazla sorgular. Kendimizin uymadığı bir kuralı çocuğumuzdan beklemek, onun için anlaşılması güç bir durum oluşturabilir.

Örneğin, “Yemekte telefon kullanmıyoruz.” diyorsak bu kurala biz de uymalıyız.

Sorumluluklarını onun adına üstlenmek yerine, birlikte planlama yapabiliriz. Örneğin, “Çantanı hazırlaman gerekiyor. Önce defterlerini mi yerleştirmek istersin, yoksa kalemlerini mi kontrol etmek istersin?” Böylece hem sorumluluk almasını destekler hem de ona seçim yapma fırsatı veririz.

Ergenlik döneminde: Önce bağ kuralım.

Ergenlik döneminde sürekli yasaklar, uyarılar ve kurallar üzerinden iletişim kurmak, çocuğumuzun bizden uzaklaşmasına neden olabilir.

Bu dönemde anlaşılmak ve düşüncelerine değer verilmesi önemlidir. Onu yargılamadan dinlemek, her konuşmayı öğüt vermeye dönüştürmemek ve birlikte çözüm aramak iletişimi güçlendirir.

Arkadaşça, samimi ve güvene dayalı bir ilişki kurmak önemlidir; ancak anne baba olarak rehberlik ve sınır koyma sorumluluğumuzu da korumalıyız. Çocuğumuz kendisinin anlaşıldığını hissettiğinde bizimle iş birliği kurmaya daha açık olabilir.

Küçük bir değişiklikle başlayalım

Çocuğumuzun bizi dinlemesini istiyorsak önce biz ona kulak verelim. Daha az konuşup daha çok anlamaya çalışalım; uzun açıklamalar yerine kısa ve net ifadeler kullanalım. Belirlediğimiz sınırlara kendimiz de uyalım. Çünkü etkili iletişim, çocuğa sürekli ne yapması gerektiğini anlatmakla değil, onunla güvene dayalı bir ilişki kurmakla başlar.

Bugün kendimize şu soruyu soralım: Çocuğumla konuşurken onun ne hissettiğini ve ne anlatmak istediğini anlamaya çalışıyor muyum, yoksa yalnızca beklentilerimi karşılamasını mı istiyorum?



Kaynakça

1. UNICEF Türkiye. (2022). Küçük Çocuğunuzla Nasıl Etkili Bir İletişim Kurarsınız?

2. Millî Eğitim Bakanlığı. Aile İçi İletişim Becerileri.

3. UNICEF. (2011). Çocuklarla İletişim: İlkeler ve Uygulamalar.

← Tüm yazılar