Çocuklara Sınır Koymak

Sultan YILMAZ

Çocuk yetiştirirken ebeveynlerin en çok zorlandığı konulardan biri, çocuklarına sınır koymaktır.

Çocuklara Sınır Koymak: Sevgi ile Sınırsızlık Arasındaki Fark


Çocuk yetiştirirken ebeveynlerin en çok zorlandığı konulardan biri, çocuklarına sınır koymaktır. Bazen çocuğumuz üzülmesin diye hayır demekten kaçınır, bazen ağladığında veya öfkelendiğinde kararımızı değiştirebiliriz. Özellikle onun mutlu olmasını isterken her isteğini yerine getirmenin sevgi göstergesi olduğunu düşünebiliriz. Oysa çocuğu sevmek, onun her istediğini yapmak anlamına gelmez.

Çocukların sevgi, ilgi ve şefkat kadar sınırlara da ihtiyacı vardır. Çünkü sınırlar, çocuğun dünyayı tanımasına, hangi davranışların kabul edilebilir olduğunu öğrenmesine ve kendisini güvende hissetmesine yardımcı olur. Bir başka deyişle sınırlar, çocuğun önüne engel koymak değil, hayatı tanırken ona yol göstermektir.


Çocuklar neden sınırlara ihtiyaç duyar?

Çocuklar her istediklerinin olmayacağını, her davranışın bir karşılığı olduğunu zamanla öğrenir. Bu öğrenme sürecinde onlara yol gösterecek en önemli kişiler ise ebeveynleridir.

Bir oyuncak alınmadığında ağlamak, televizyon kapatıldığında öfkelenmek ya da istediği olmayınca itiraz etmek… Bunlar çocukların sınırlarla karşılaştıklarında gösterebildikleri tepkilerdir. Böyle anlarda hemen geri adım atmak ya da çocuğa kızmak yerine, onu dinleyip kararımızı sakin bir şekilde sürdürmek gerekir. Çocuk ısrar etmeye devam etse bile ebeveyn, uygun bulmadığı bir konuda kararını kısa, net ve kararlı bir şekilde tekrar etmelidir. Her defasında uzun açıklamalar yapmak ya da tartışmaya girmek yerine, aynı sınırı sakinlikle hatırlatmak yeterlidir.

“Çocukların sınırları öğrenmesi zaman alır. Bu nedenle ebeveynlerin sabırlı olması, koydukları kuralları her defasında aynı tutarlılıkla sürdürmesi önemlidir.”


Sınır koymak ceza vermek değildir

Sınır koymak ile ceza vermek sıklıkla birbirine karıştırılır. Oysa aralarında önemli bir fark vardır. Ceza, çoğu zaman çocuğun yaptığı davranış nedeniyle korkmasını, üzülmesini veya bir bedel ödemesini hedefler. Sınır koymak ise çocuğa davranışının neden uygun olmadığını ve nasıl davranabileceğini öğretmeyi amaçlar.

Örneğin kardeşine vuran bir çocuğa, “Sen ne kadar yaramazsın!” demek yerine, “Kardeşine kızmış olabilirsin ama ona vuramazsın. Kızdığında bunu sözlerinle anlatabilirsin.” demek daha yapıcı bir yaklaşımdır.

Burada çocuğa öfkelenmenin yanlış olmadığı, ancak öfkesini başkasına zarar vererek göstermesinin kabul edilemeyeceği anlatılır. Çünkü çocuğun bütün duyguları kabul edilebilir olsa da her davranışı kabul edilebilir değildir.


Çocuklara nasıl sınır koyabiliriz?

Sınır koyarken en önemli noktalardan biri, çocuğun ne hissettiğini anlamak ve ardından kararımızı açık bir şekilde ifade etmektir. Günlük hayatta üç aşamalı bir yaklaşım işimizi kolaylaştırabilir


Sınır koyarken nasıl bir yol izleyebiliriz?

1. Önce çocuğun duygusunu anlayalım.

Çocuk bir isteği gerçekleşmediğinde ağlayabilir, öfkelenebilir veya itiraz edebilir. Böyle anlarda önce onu dinlemek ve ne hissettiğini anladığımızı göstermek önemlidir. “Bunu gerçekten çok istediğini biliyorum.” ya da “Oyuna devam etmek istediğini anlıyorum.” gibi cümlelerle çocuğun duygularını önemsediğimizi gösterebiliriz.

2. Ardından sınırımızı açıkça belirtelim.

Çocuğun isteğini anlamak, her istediğini kabul etmek anlamına gelmez. Uygun bulmadığımız bir konuda kararımızı kısa, net ve kararlı bir şekilde ifade etmeliyiz. “Bugün oyuncak alamayacağız.” veya “Televizyon izleme süren doldu.” gibi açıklamalar yeterlidir. Çocuk ısrar etmeye devam etse bile aynı sınırı sakinlikle tekrar etmeli, tepkisi karşısında kararımızı değiştirmemeliyiz.

3. Uygun olduğunda alternatif sunalım.

Çocuğun her isteğini yerine getiremeyiz; ancak bazı durumlarda ona farklı bir seçenek sunabiliriz. Örneğin, oyuncak almak yerine evde birlikte bir oyun oynayabilir ya da televizyon süresi bittikten sonra birlikte kitap okuyabiliriz. Böylece koyduğumuz sınırı korurken çocuğun başka bir etkinliğe yönelmesine de yardımcı olabiliriz.

Bu yaklaşımı ekran süresi, uyku saati, alışveriş ve kardeşler arasındaki anlaşmazlıklar gibi günlük yaşamın pek çok alanında uygulayabiliriz. Önemli olan, çocuğun duygularını anlamak, sınırları açıkça belirtmek ve bu sınırları tutarlı bir şekilde sürdürebilmektir.


Sınır koyarken nelere dikkat etmeliyiz?

Sınırların çocuk üzerinde olumlu bir etkisi olabilmesi için birkaç noktayı göz önünde bulundurmalıyız:

• Tutarlı olmalıyız: Bir gün izin verdiğimiz bir davranışı ertesi gün hiçbir açıklama yapmadan yasaklamak çocuğun kafasını karıştırabilir.

• Yaşına uygun beklentiler belirlemeliyiz: Çocuğun gelişim düzeyini ve yapabileceklerini göz önünde bulundurmalıyız.

• Az ama anlaşılır kurallar koymalıyız: Her davranışı kontrol etmek yerine güvenlik, saygı ve günlük yaşam düzeni açısından önemli kurallara odaklanmalıyız.

• Duygularına alan tanımalıyız: Çocuğumuzun ağlaması veya öfkelenmesi karşısında onu susturmaya çalışmamalı, duygusunu ifade etmesine izin vermeliyiz.

• Davranışlarımızla örnek olmalıyız: Çocuğumuzdan başkalarının sınırlarına saygı göstermesini beklerken biz de onun kişisel alanına ve duygularına saygı duymalıyız.

Sınırlar Sevgiyi Azaltmaz

Çocuklara sınır koymak her zaman kolay değildir. Özellikle çocuğumuz ağladığında, üzüldüğünde veya bize tepki gösterdiğinde kararımızı sürdürmekte zorlanabiliriz. Ancak her hayır cevabının çocuğumuzu mutsuz edeceği düşüncesiyle hareket etmek, onun ihtiyaç duyduğu rehberliği sunmamızı zorlaştırabilir.

Unutmamalıyız ki çocukların ihtiyacı, her istediklerinin yapıldığı bir dünya değil; sevildiklerini bildikleri, kendilerini güvende hissettikleri ve hayatın kurallarını öğrenebildikleri bir ortamdır. Sınırlar sevgiyi azaltmaz. Aksine, sevginin yanında güveni, saygıyı ve sorumluluğu da büyütür.

Belki de zaman zaman kendimize şu soruyu sormalıyız:

“Çocuğumun her isteğini yerine getirerek mi, yoksa ona sevgiyle sınır koyarak mı gelişimine destek oluyorum?”

Çocuğumuza bazen hayır demek, ona sevgimizi eksik göstermek değil; hayatı öğrenirken ihtiyaç duyduğu rehberliği sunmaktır.




Kaynakça

• Teber, Mehmet. Çocuk gelişimi ve ebeveynlik üzerine yazılar. https://mehmetteber.com/

• Semerci, Bengi. Çocuk ve ergen gelişimi, ebeveynlik ve disiplin üzerine yazılar. https://bengisemerci.com/

• Yazgan, Yankı. Çocuk gelişimi ve ebeveyn-çocuk ilişkileri üzerine yazılar. https://www.yankiyazgan.com/

• SGDD-ASAM. “Çocuklarımız ile Sağlıklı Sınırlar Belirlemek: Pozitif Disiplin.” https://sgdd.org.tr/mhpss/cocuklarimiz-ile-saglikli-sinirlar-belirlemek-pozitif-disiplin/

← Tüm yazılar